Inleiding

Luther was een Duitse monnik die zich verzette tegen misstanden in de middeleeuwse Rooms-Katholieke kerk. Hij stond aan het begin van, en is een van de grote namen van de reformatie, waar de protestantse kerken uit voortkomen. Luthers naam komt terug in de naam van kerken en gemeenten wereldwijd. Luthers of Evangelisch-Luthers.

Leven van Luther

Op 10 november 1483 wordt hij geboren te Eisleben uit een van boerenfamilie stammende mijnwerkersfamilie. In de loop van de tijden wordt zijn familie vrij rijk en geacht in de omgeving. Luther brengt zijn jeugd door in Mansfeld, waar hij later in het stadsbestuur wordt gekozen.

In 1488: Luther volgt de Latijnse school te Mansfeld, later in Maagdenburg en in Eisenach. Als jongetje van nog geen 12 jaar spreekt, leest en schrijft hij al vloeiend Latijn. mei 1501: op 18-jarige leeftijd wordt hij als student ingeschreven aan de universiteit te Erfurt, met de bedoeling jurist te worden, hij begint in 1505 met studeren.

Luther treedt in 1505 het Augustijnenklooster. Later wordt verteld dat hij dit doet naar aanleiding van een belofte tijdens een onweer. Het is het begin van het zoeken naar een genadige God. Hij wordt opgenomen in de orde van erememieten en wordt priester.

In 1508 begint hij filosofie te doceren in Wittenberg. Hij zet zijn eigen theologische studie voort. Enkele jaren later bezoekt hij Rome. In 1512 wordt Luther doktor van de Heilige Schrift. en geeft colleges over diverse theologische onderwerpen.

Luthers 95 stellingen worden in 1517 gepubliceerd als reactie tegen de aflaatverkoop van de Dominicaanse priester Tetzel. Met aflaten kon met zondeschuld afkopen en zo een plaats in de hemel kopen.

In 1520 schrijft Luther in het Duits ‘Von der Freiheit eines Christenmenschen’, wat hij naar paus Leo X stuurt als een samenvatting van wat hij leert. Hij ontvangt een bul waarin 41 uitspraken van hem veroordeeld worden. In hetzelfde jaar gaan Luthers boeken in enkele plaatsen op de brandstapel. Luther reageert hierop door de bul te verbranden, tezamen met een pauselijk wetboek. In 1521 wordt Luther door Rome in de ban gedaan. De keurvorst, Frederik nam Luther in bescherming en dwong een vrij verhoor af op de rijksdag in Worms. Luther weigerde hier zijn uitspraken te herroepen.

Uiteindelijk wordt de rijksban uitgesproken, maar Frederik liet Luther ontvoeren en bracht hem naar de Wartburg in Eisenach, daar vertaalt hij het Nieuwe testament in het Duits.

Luther huwt in 1525 met een ‘weggelopen’ non, kloosterzuster Katharina von Bora. In hetzelfde jaar wijst hij de boerenopstand af en zet vorsten aan de boeren stevig aan te pakken.

In 1534 komt de vertaling van het Oude Testament gereed.

Hij sterft op 18 februari 1546: te Eisleben en wordt in de Slotkerk te Wittenberg begraven.

Luthers Theologische opvattingen

Het Evangelie is de ware schat van de kerk. Deze stelling, uit de 95 stellingen van 1517, is fundamenteel voor het inzicht in de theologie van Luther. De Middeleeuwen stelde de vraag naar het rechtvaardig zijn voor God (de vrijspaak van schuld), als deel van de christelijke verzoeningsleer. De Rooms-katholieke leer ging ervan uit dat het rechtvaardig zijn voor God deels tot stand gebracht kon worden door het in onvoorwaardelijk geloof aan Christus verrichten van goede werken. Goede werken leveren daarmee een bijdrage aan het heil, het behoud. Door slechte werken (zonden) kon men – zou was de klassieke katholieke opvatting – de heiligmakende genade Gods verliezen.

Door bestudering van de Romeinenbrief kwam Luther tot de opvatting dat rechtvaardiging een vrije gave Gods is die God bewijst aan goddeloze zondige mensen. Deze rechtvaardiging is verworven door Christus. De goddeloze krijgt deel aan de verworven gerechtigheid van Christus door het geloof . Het geloof verenigt met Christus en plaats daarom de goddeloze weer in de juiste verhouding met God. De zonden worden niet door oprecht berouw (en/of de Biecht) vergeven, maar door het geloof bedekt.

Deze ontdekking is fundamenteel geweest in het leven van Luther. Het doortrekt ook zijn hele theologie. Luther heeft de rechtvaardiging van de goddeloze weer voluit in het middelpunt van de theologie en de prediking geplaatst. Hij dacht hiermee precies in het voetspoor van de vroege Kerk te treden, vooral Augustinus die eveneens de waarde van goede werken verminderde in het licht van Gods ontfermende genade.

Calvijn heeft de rechtvaardiging van de goddeloze verder doordacht en uitgewerkt in zijn Institutie of onderwijzing in de christelijke religie. Calvijn wordt soms wel Luthers meest systematische leerling genoemd. De centrale gedachten van Luther komen ook weer terug in de theologie van Calvijn, hoewel er op bepaalde punten, zoals de viering van het Avondmaal, verschillen bestonden.

Film

Er is een paar jaar geleden een interessante speelfilm gemaakt, genaamd Luther. Door het zien van deze film gaat het verhaal meer voor je leven en ontstijgt het verhaal het soms stoffige imago van kerkgeschiedenis. Hieronder is een klein demonstratiestukje van de film te zien.

door: Peter de Koning, laatst bijgewerkt op: 18-04-2006