Voor een Lutheraan is een kerkgebouw niet zomaar een gebouw of zaal, waarin je met elkaar zit. Maar het is een plaats waar Christus tot je komt in Woord en Sacrament. De Lutherse kerken hebben in de regel ook een liturgisch centrum, met avondmaalstafel, kansel, doopvont.

Met name de aanwezigheid van de tafel is een teken van het aansluiten bij de vroeg Christelijke manier van eredienst houden. De tafel was het eerste liturgische meubelstuk. Later zijn daar onder andere de kansel bijgekomen, met name vanuit praktische overwegingen. De tafel herinnerd ons aan het gebruik van eerste christengemeenten om zeer regelmatig avondmaal te vieren.

Hoewel de meeste Evangelisch-Lutherse gemeenten liturgisch zijn ingesteld, is de liturgie geen ijzeren wet, er zijn variaties op mogelijk.

Hieronder volgt een beschrijving van de liturgie die in de regel wordt gevolgd. Deze liturgie is nauw verbonden met oud-Christelijke liturgieen:

Voorbereiding

Meestal speelt het orgel en / of worden liederen geoefend. Dan wordt het stil, we worden stil voor God. Hierna spreken we uit in wiens naam we aanwezig zijn: Vader Zoon en Heilige Geest, de drie-enige God. Hierna volgt een schuldbelijdenis.

Intredepsalm

In de regel wordt hier een psalm of psalmlied gezongen, als binnenkomst in het heiligdom, soms gevolgd door “Ere zij de Vader en de Zoon en de Heilige Geest”.

Kyrië en gloria

Dit onderdeel van de dienst geven wij God de eer, als Heer van de wereld, als Heer van zijn Rijk. We loven God met de woorden die de Engelen zongen bij de geboorte van Christus: “Ere zij God in den hoge…” Omdat we God belijden als Heer van de wereld “Heer ontferm u”, leggen we ook voor Hem alle nood en ellende van de wereld neer met de woorden: “Laten wij de Heer om ontferming aanroepen voor de nood van deze wereld. . .”

Het Kyrie en Gloria worden gezongen.

Groet

De voorganger en gemeente groeten elkaar met de gezongen woorden “de Heer zij met U!/en met Uwen geest!”

Gebed van de zondag

In dit korte gebed worden alle gebeden (samen)gevat van de afgelopen tijd, tevens verbind dit gebed ons met anderen, buiten de eigen samenkomst, het gebed staat namelijk in het Leesrooster / Evangelisch-Luthers dagboek.

Dit gebed heeft de vorm van een drieslag (volgens Professor Boendermaker): Een roep tot God, die (1:) een herinnering is aan wat Hij gedaan heeft, die (2:) een versterking betekent voor het moment, wanneer het gebed gesproken wordt en die (3:) hoop geeft voor de toekomst.

De lezingen

Na het gebed volgen de lezingen, afgewisseld mee liederen, in de regel 3 lezingen: Oude testament, Nieuwe Testament (Epistel en Evangelie). In de lezing komt het eigene van de zondag naar voren, de plaats in het kerkelijk jaar. In de lezingen worden de daden van de Heer ons geopenbaard en komen onder andere levenslessen, hoop en inspiratie tot ons. Na de lezing uit het oude testament volgt vaak een graduale-Psalm Na de lezing uit het epistel psalmwoord en gezongen halleluja Na de lezing van het evangelie (waarbij de hoorders gaan staan, omdat het Christus is die in het evangelie tot ons komt) volgt een lofzegging, in de regel het gezongen: “Lof zij u o Here”

Geloofsbelijdenis

Dan wordt het geloof beleden, gesproken en / of gezongen. Meestal de twaalf artikelen (Credo)

Gezangen en psalm(liederen)

De psalmen, psalmliederen en gezangen dienen niet als onderbreking, versiering of om diverse onderdelen van de dienst aan elkaar te lijmen maar als de preek, bedoeld als bezinning, als uitleg en verkondiging, aansluitend bij de lezingen, de preek, het thema.

Preek

De verkondiging, bezinning en overdenking van de lezingen, zie ook Verkondiging

Preeklied

Lied, dat aansluit op de preekt, vaak wordt na de preek ook een korte tijd gemusiceerd, zonder daarbij te zingen, zodat de hoorders zich kunnen bezinnen op de verkondiging.

Dienst der offeranden

Inzamelen van gaven voor kerk en wereld. Waarna zegen wordt gevraagd over de gaven.

Gebeden

Meestal voorbeden, afgesloten (wanneer er geen Heilig Avondmaal wordt gevierd) met het Onze Vader, waarvan de laatste regels vaak gezongen worden

Het Onze Vader vervalt op deze plaats indien het een avondmaalsdienst betreft

Zegen, Lied

Vaak wordt nog een slotlied gezongen, en ter afsluiting van de dienst krijgen aanwezigen de zegen mee met de woorden V: De Heer zegene en behoede u,de Heer late zijn aangezicht over u lichten en zij u genadig. De Heer verheffe zijn aangezicht over u en geve u vrede. Wat door de gemeente beantwoord wordt met een gezongen Amen.

Als er avondmaal wordt gevierd schuift het credo op naar de dienst van de Tafel en volgt de zegen ook pas na de dienst van de Tafel, die hieronder beschreven wordt, en direct volgt op de dienst van de Schrift

Geloofsbelijdenis

Dan wordt het geloof beleden, gesproken en / of gezongen. Meestal de twaalf artikelen (Credo)

Wisselzang voor de tafel

Omdat Avondmaal een gemeenschap met Christus en met elkaar is, dienen wij een goede band met elkaar te hebben, daarom roepen wij elkaar toe: “Vrede zij met U” / “En met uwen geest”

De lofzang

Iedereen zingt nu (Heilig, heilig. . . .) volgens Openbaring 4 en Jesaja 6, we zingen als het ware met de engelen mee.

De tafel

Het tafelgebed richt ons op de instelling van de maaltijd, het gebed wordt in de regel afgesloten met het Onze Vader.

De predikant spreekt de inzettingswoorden uit de Schrift.

Vervolgens wordt het Agnus Dei, gezongen: “Lam Gods die der wereld zonden draagt, erbarm u onzer” Wat ons bepaald bij de betekenis van het Avondmaal.

Uitreiking brood en wijn aan hen die gehoor hebben gegeven aan de oproep van de Heer.

Na de uitdeling

Dat dienst van de tafel wordt afgesloten met een dankgebed of dankgezang.

De zegen

Ter afsluiting van de dienst krijgen aanwezigen de zegen mee met de woorden V: De Heer zegene en behoede u,de Heer late zijn aangezicht over u lichten en zij u genadig. De Heer verheffe zijn aangezicht over u en geve u vrede. Wat door de gemeente beantwoord wordt met een gezongen Amen.

Viering luisteren U kunt hier een viering beluisteren, dit is een dienst opgenomen door de ikon

door: Peter de Koning, laatst bijgewerkt op: 18-04-2006