20-11-2009

Promotie Mirella Klomp over de ontmoeting van de vierende gemeente met Christus Uitvoerig onderzoek naar liturgie van migrantenkerken

Wie Christus wil ontmoeten, kan daarvoor naar een kerkdienst. Kerkgangers ontmoeten Christus in de klank van liturgie. Dat betoogt drs. Mirella Klomp in haar proefschrift The Sound of Worship, dat zij op 23 november verdedigt aan de Protestantse Theologische Universiteit (PThU). Voorafgaand aan de promotie vindt een symposium over de onderzoeksmethode plaats.

Klomp deed onderzoek naar de liturgie van Surinaamse lutheranen en Ghanese methodisten in Amsterdam. Met een digitale recorder nam ze de kerkdiensten van deze migrantenkerken op en analyseerde ze. Ook sprak zij met kerkgangers. Klomp ontdekte vooral dat het geloof handen en voeten krijgt in de klank van liturgie: in de performance vindt een ontmoeting met God plaats.

Van gebed tot ringtones Mirella Klomp verrichtte het eerste uitvoerige onderzoek in Nederland naar de liturgie van migrantenkerken. Zij werkte drie jaar aan een etnografische studie naar de sound van kerkdiensten (worship) bij Surinaamse lutheranen en Ghanese methodisten in Amsterdam. Die sound omvat alles van muziek en gebed tot de ringtones van mobiele telefoons en schreeuwende kinderen. Klomp ontdekte dat openheid en patchwork kenmerken zijn van de sound of worship bij Surinaamse lutheranen: kerkgangers ervaren in die ongedwongen klank dat iedereen welkom is om mee te vieren. Ze herkennen in de bonte verzameling aan klanken de verschillende tradities en culturen waaruit zij afkomstig zijn. De sound van Ghanese methodistenliturgie bleek een ‘antwoordend’ karakter te hebben: midden in de preek barsten gemeenteleden in gezang uit, en kerkgangers roepen spontaan Alleluia! als antwoord op een gebedsintentie. De verschillende elementen van klank hangen in deze kerk onderling sterk met elkaar samen: geen dansen zonder drummen en zonder zingen. Het onderzoek wijst uit dat kerkgangers betekenissen toekennen aan het geheel van klanken in een kerkdienst. Incarnatie In haar multidisciplinaire studie brengt Mirella Klomp de antropologische onderzoeksresultaten in gesprek met de theologie. Als lutheraan ontwikkelt zij een incarnatorische opvatting van de sound of worship: geloof wordt belichaamd in de klank van de kerkdienst. Deze klank neemt vormen aan waarin de performers (alle aanwezigen die meedoen) de levende Christus kunnen ontmoeten. Zó is Hij onder de mensen.

Klomp betrekt verschillende theologen in de discussie, zoals Gerardus van der Leeuw, de Amerikaans-Rwandees/Ugandese Itonde Kakoma, de Amerikaanse Tex Sample en de Nederlandse PThU-hoogleraar Marcel Barnard. Uiteindelijk trekt ze haar conclusies: de universele dimensie van Christus als het vleesgeworden Woord heeft in de liturgie betrekking op de levende Christus die in lokale kerken en gemeenten wordt ontmoet in specifieke vormen. In interetnische kerken kan dit, vanwege de verschillende achtergronden van kerkelijke gemeenten, negatieve consequenties hebben voor het vieren. Een teveel aan vormen of gestalten die het geloof van de performers niet belichamen, belemmert op lange termijn een mogelijke ontmoeting van verschillende groepen onder hen met Christus. Een cd-rom met geluidsfragmenten, videomateriaal en foto’s maakt deel uit van het proefschrift. De handelseditie zal (met de cd-rom) eind 2010 verschijnen in de serie Liturgia Condenda van het Instituut voor Liturgische en Rituele Studies (ILRS), uitgegeven door Uitgeverij Peeters te Leuven. Symposium De liturgisch-muzikale-etnografische methode die Mirella Klomp gebruikte en verder uitwerkte, is recent ontwikkeld in de liturgiewetenschap. Ze belooft veel voor het onderzoek naar rituele praktijken. Daarover wordt voorafgaand aan de promotie op 23 november een symposium gehouden in de Lutherse kerk van Utrecht. De promovenda levert een actieve bijdrage aan dit symposium. Over de promovenda Mirella Klomp (1979) voltooide in 2005 haar theologiestudie aan de Vrije Universiteit te Amsterdam en aan het Evangelisch-Luthers Seminarium te Utrecht. Liturgiewetenschappen was haar hoofdvak, kerkmuziek en kerkgeschiedenis waren haar bijvakken. Haar afstudeerscriptie ging over het gebruik van zogenoemde ‘wereldlijke’ muziek in de christelijke uitvaartliturgie. In 2005 rondde Klomp eveneens de kerkelijke opleiding vanwege de Protestantse Kerk in Nederland af. Een jaar later voltooide zij cum laude de Master of Research in Reformed Theology aan de Vrije Universiteit. Van 2006 tot 2008 werkte Klomp in Utrecht als assistent-in-opleiding (aio) aan het Evangelisch-Luthers Seminarium, dat in 2007 opging in de Protestantse Theologische Universiteit . Mirella Klomp is sinds 2006 proponent in de Protestantse Kerk in Nederland en is lid van de Liturgiekamer van de Prof.dr. Van der Leeuwstichting. Zij publiceerde in verschillende tijdschriften en bundels artikelen over muziek, liturgie en migrantenkerken.

Kampen/Utrecht, 22 oktober 2009

Bijlage(n):

omschrijving